Nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì hoạt động bình thường, thậm chí mở rộng quy mô, nhưng liên tục báo cáo lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp. Đây là tình trạng phổ biến, đặc biệt ở giai đoạn đầu tư lớn hoặc chịu ảnh hưởng thị trường. Tuy nhiên, từ góc nhìn của cơ quan thuế, “có doanh thu nhưng không có lợi nhuận” kéo dài thường được xem là dấu hiệu rủi ro cao, dễ bị đưa vào diện thanh tra, kiểm tra.
1. Vì sao doanh nghiệp có doanh thu nhưng lỗ lại dễ bị “soi”?
Cơ quan thuế quản lý theo phương pháp đánh giá rủi ro (theo Luật Quản lý thuế 2019). Hệ thống dữ liệu tự động phân tích các chỉ số bất thường giữa doanh thu, chi phí và lợi nhuận.
Logic thông thường của thị trường là: doanh nghiệp có doanh thu ổn định hoặc tăng trưởng sẽ dần có lãi, trừ khi có lý do khách quan rõ ràng (đầu tư lớn, khủng hoảng ngành, thiên tai…). Khi doanh nghiệp liên tục lỗ trong khi vẫn duy trì hoặc mở rộng hoạt động, cơ quan thuế sẽ đặt câu hỏi:
- Doanh thu có bị kê khai thấp hơn thực tế không?
- Chi phí có bị “đẩy” lên để giảm lợi nhuận chịu thuế không?
- Có dấu hiệu chuyển giá (đặc biệt với doanh nghiệp có giao dịch liên kết) không?
- Có sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc chi phí không đủ điều kiện được trừ không?
Thực tế năm 2026, Cục Thuế đã rà soát và đưa hơn 300 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng lỗ liên tiếp trong hai năm vào diện kiểm tra trọng điểm. Điều này cho thấy “lỗ kéo dài + doanh thu lớn” đã trở thành tiêu chí rủi ro rõ ràng.
2. Những trường hợp dễ bị thanh tra thuế nhất
Doanh nghiệp có doanh thu nhưng không có lợi nhuận sẽ dễ bị đưa vào tầm ngắm hơn khi kèm theo các dấu hiệu sau:
- Lỗ liên tục từ 2 năm trở lên
Đặc biệt là lỗ nhiều năm nhưng vẫn tăng vốn, mở rộng nhà xưởng, tuyển thêm nhân sự hoặc đầu tư tài sản cố định lớn.
- Tỷ suất lợi nhuận thấp bất thường so với ngành
Cơ quan thuế so sánh tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, trên vốn hoặc trên chi phí với mặt bằng chung của ngành nghề cùng địa bàn. Nếu thấp hơn đáng kể và kéo dài, rủi ro tăng cao.
- Doanh thu lớn nhưng thuế phải nộp rất thấp
Ví dụ để người đọc có thể hình dung như doanh thu hàng trăm tỷ nhưng thuế GTGT phải nộp dưới 1% doanh thu, hoặc thuế TNDN gần như bằng 0 trong nhiều năm.
- Cơ cấu chi phí bất hợp lý
- Chi phí quản lý, chi phí dịch vụ, lãi vay, bản quyền tăng đột biến.
- Chi phí với bên liên kết chiếm tỷ trọng lớn mà không có hồ sơ chứng minh giá thị trường.
- Chi phí tiếp khách, quảng cáo, công tác phí vượt mức hoặc thiếu chứng từ.
- Có giao dịch liên kết
Doanh nghiệp FDI hoặc thuộc tập đoàn thường bị kiểm soát chặt về chuyển giá. Việc lỗ tại Việt Nam trong khi công ty mẹ hoặc bên liên kết có lãi cao là dấu hiệu điển hình. - Biến động doanh thu – chi phí không logic
Doanh thu tăng mạnh nhưng lợi nhuận giảm sâu, hoặc ngược lại; doanh thu biến động lớn qua các năm mà không có giải trình rõ ràng.
3. Thanh tra thuế sẽ tập trung kiểm tra những gì?
Khi bị thanh tra, cơ quan thuế thường đi sâu vào:
- Tính hợp lý, hợp lệ của các khoản chi phí được trừ.
- Thời điểm ghi nhận doanh thu và chi phí.
- Hồ sơ giao dịch với bên liên kết (hợp đồng, chứng từ thanh toán, hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết).
- Nguồn gốc và tính hợp pháp của hóa đơn đầu vào.
- Sự tương xứng giữa quy mô doanh thu với tài sản, nhân sự, kho bãi thực tế.
Nếu phát hiện sai sót, doanh nghiệp có thể bị truy thu thuế, phạt chậm nộp (0,03%/ngày) và phạt vi phạm hành chính.
4. Làm thế nào để giảm rủi ro bị thanh tra?
Dù lỗ là kết quả kinh doanh thực tế, doanh nghiệp vẫn có thể chủ động giảm rủi ro:
- Chuẩn bị hồ sơ giải trình rõ ràng về nguyên nhân lỗ (đầu tư lớn, cạnh tranh giá, biến động nguyên liệu, chiến lược thị phần…).
- Kiểm soát chặt chẽ chi phí được trừ: Đảm bảo hóa đơn, chứng từ, hợp đồng đầy đủ và hợp lệ.
- Tuân thủ quy định về giao dịch liên kết: Lập hồ sơ xác định giá đầy đủ nếu thuộc đối tượng phải thực hiện.
- So sánh tỷ suất lợi nhuận với ngành: Nếu thấp bất thường, cần có phân tích và giải trình sẵn sàng.
- Rà soát định kỳ trước khi nộp quyết toán thuế TNDN và báo cáo tài chính.
- Thuê đơn vị tư vấn thuế chuyên sâu để đánh giá rủi ro và hỗ trợ giải trình khi cần.
Công ty có doanh thu nhưng không có lợi nhuận không phải là vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài kèm theo các dấu hiệu bất thường (lỗ nhiều năm, tỷ suất lợi nhuận thấp so với ngành, mở rộng quy mô trong khi lỗ, giao dịch liên kết…), doanh nghiệp rất dễ bị xếp vào nhóm rủi ro cao và trở thành đối tượng thanh tra, kiểm tra thuế.
Trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng ứng dụng dữ liệu lớn và quản lý theo rủi ro, doanh nghiệp cần chủ động minh bạch sổ sách, kiểm soát chi phí và chuẩn bị hồ sơ giải trình tốt. Đây là cách hiệu quả nhất để vừa tuân thủ pháp luật, vừa hạn chế rủi ro bị thanh tra đột xuất.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang trong tình trạng có doanh thu nhưng lợi nhuận thấp hoặc lỗ kéo dài, hãy chủ động rà soát rủi ro thuế ngay từ sớm để tránh những hậu quả không đáng có.