Từ năm 2026, hệ thống pháp luật liên quan đến xử lý vi phạm trong lĩnh vực tư pháp và doanh nghiệp đã có sự thay đổi đáng chú ý với việc ban hành Nghị định 109/2026/NĐ-CP. Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định này là quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phục hồi và phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã – lĩnh vực vốn trước đây chưa được quy định rõ ràng và đồng bộ.
Vậy Nghị định 109/2026 tác động như thế nào đến doanh nghiệp? Những hành vi nào có thể bị xử phạt trong quá trình phá sản? Và doanh nghiệp cần lưu ý gì để không “vướng” rủi ro pháp lý?
Nghị định 109/2026/NĐ-CP là gì?
Nghị định 109/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 01/04/2026, có hiệu lực từ ngày 18/05/2026.
Nghị định này quy định về:
- Các hành vi vi phạm hành chính
- Mức xử phạt, hình thức xử phạt
- Biện pháp khắc phục hậu quả
- Thẩm quyền xử phạt
Trong nhiều lĩnh vực, bao gồm:
- Bổ trợ tư pháp
- Hành chính tư pháp
- Thi hành án dân sự
- Và đặc biệt: phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã
Đây là lần đầu tiên, các vi phạm trong quá trình phá sản được quy định rõ ràng ở cấp nghị định, giúp tăng tính minh bạch và kỷ luật thị trường.
Vì sao quy định về phá sản lại được siết chặt?
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp khi rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán thường:
- Trì hoãn thủ tục phá sản
- Che giấu tài sản
- Tẩu tán tài sản trước khi bị yêu cầu phá sản
- Không hợp tác với tòa án hoặc quản tài viên
Những hành vi này gây:
- Thiệt hại cho chủ nợ
- Mất minh bạch thị trường
- Ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh
Do đó, Nghị định 109/2026 được ban hành nhằm:
- Tăng chế tài xử phạt
- Ngăn chặn hành vi gian lận trong phá sản
- Bảo vệ quyền lợi các bên liên quan
Các hành vi vi phạm trong phá sản doanh nghiệp có thể bị xử phạt
Theo tinh thần của Nghị định, các hành vi vi phạm trong quá trình phá sản và phục hồi doanh nghiệp sẽ bị xử lý hành chính, bao gồm:
Không thực hiện nghĩa vụ khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán
Khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, người quản lý có trách nhiệm:
- Nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
- Hợp tác với cơ quan có thẩm quyền
Nếu cố tình:
- Không nộp đơn
- Trì hoãn nghĩa vụ
Có thể bị xử phạt vì vi phạm quy định pháp luật về phá sản.
Che giấu, tẩu tán tài sản
Đây là nhóm vi phạm nghiêm trọng nhất. Bao gồm:
- Chuyển tài sản cho người khác trước khi phá sản
- Bán tài sản dưới giá trị thực
- Giấu tài sản không kê khai
Những hành vi này không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành.
Không cung cấp hoặc cung cấp sai thông tin
Trong quá trình phá sản, doanh nghiệp phải:
- Cung cấp báo cáo tài chính
- Cung cấp danh sách chủ nợ
- Kê khai tài sản
Nếu:
- Cung cấp sai
- Cố tình che giấu thông tin
Có thể bị xử phạt vì làm sai lệch hồ sơ phá sản.
Cản trở hoạt động của quản tài viên hoặc tòa án
Quản tài viên là người được chỉ định để:
- Quản lý tài sản
- Kiểm kê
- Thực hiện thủ tục phá sản
Nếu doanh nghiệp:
- Không hợp tác
- Cản trở kiểm tra
- Không bàn giao tài sản
Đây là hành vi vi phạm hành chính và có thể bị xử phạt.
Mức xử phạt và xu hướng tăng chế tài
Dù mức phạt cụ thể tùy từng hành vi, nhưng Nghị định 109/2026 thể hiện rõ xu hướng:
- Tăng mức phạt tiền
- Mở rộng đối tượng bị xử phạt
- Bổ sung thẩm quyền xử lý cho nhiều cấp
Điều này cho thấy Nhà nước đang tăng cường kiểm soát và xử lý vi phạm nhanh hơn, không chỉ ở cấp trung ương.
Doanh nghiệp cần hiểu đúng về phá sản
Một sai lầm phổ biến là coi phá sản như “kết thúc tiêu cực”.
Thực tế, theo Luật Phục hồi, phá sản 2025 (được dẫn chiếu trong Nghị định), phá sản còn là:
- Công cụ xử lý nợ
- Cách tái cấu trúc doanh nghiệp
- Cơ chế bảo vệ chủ nợ
Nếu thực hiện đúng quy trình, phá sản không phải là thất bại, mà là một phần của chu trình kinh doanh lành mạnh.
Những rủi ro doanh nghiệp dễ mắc phải
Dựa trên thực tiễn, doanh nghiệp thường vướng các lỗi sau:
- Không nộp đơn phá sản khi đã mất khả năng thanh toán
- Tự ý xử lý tài sản trước khi mở thủ tục
- Không lưu trữ hồ sơ kế toán đầy đủ
- Không hợp tác với cơ quan chức năng
Những sai sót này trước đây có thể “bỏ qua”, nhưng với Nghị định 109/2026, nguy cơ bị xử phạt đã rõ ràng hơn rất nhiều.
Doanh nghiệp cần làm gì để tránh rủi ro?
Minh bạch tài chính ngay từ đầu
- Lưu trữ đầy đủ chứng từ
- Báo cáo tài chính rõ ràng
Nhận diện sớm dấu hiệu mất khả năng thanh toán
- Dòng tiền âm kéo dài
- Không trả được nợ đến hạn
Đây là thời điểm cần tư vấn pháp lý, không nên “cố kéo dài”.
Không tự ý xử lý tài sản
- Không chuyển nhượng tài sản bất thường
- Không “tẩu tán” để tránh nghĩa vụ
Hợp tác với cơ quan chức năng
- Cung cấp thông tin đầy đủ
- Làm việc minh bạch với quản tài viên
Nghị định 109/2026/NĐ-CP không chỉ là một văn bản xử phạt hành chính, mà còn là tín hiệu cho thấy nhà nước đang siết chặt kỷ luật thị trường để tăng tính minh bạch trong hoạt động phá sản và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của các bên liên quan
Đối với doanh nghiệp, điều quan trọng không phải là “tránh phá sản”, mà là hiểu đúng – làm đúng – và minh bạch khi rơi vào tình huống này.